Marrakech

Thành phố Maroc nổi tiếng thứ hai sau Casablanca ắt hẳn là Marrakech, nơi thường xuất hiện trong phim ảnh và game, thậm chí ta còn có một bộ board game mang tên Marrakech - tại đó người chơi đóng vai nhà buôn thảm. Với những ai lần đầu đến Maroc thì chắc hẳn với độ nhận diện thương hiệu như vậy, Marrakech sẽ nằm trong danh sách các địa điểm muốn ghé thăm. Nhưng Marrakech không phải một nơi để bạn thư giãn giải lao sau chuỗi ngày mệt mỏi, có khi thành phố còn khiến bạn mệt não hơn đấy.

Chuyến xe tới thành phố

Mình đã đặt vé tất cả các chuyến bus CTM qua trang web của hãng, tới ngày thì chỉ việc đến bến xe, mua phí hành lý tại quầy và được nhân viên phát một cái nhãn y hệt đi máy bay, xong xuôi là chờ đến giờ khởi hành. Tuy vậy, vì là lần đầu đi xe khách ở Maroc, mình vẫn đi bộ ra bến thật sớm khi trời còn nhá nhem. Nhờ đến trước nên thủ tục diễn ra nhanh chóng (nhân viên và người bản địa cũng chỉ dẫn tận tình nữa), thế là kịp mua vài món snack ở quầy tiện lợi và ngắm mấy nhóc mèo hoang rất xinh. Là thành phố lớn nhất nhưng bến xe CTM ở Casablanca khá xoàng xĩnh, không hiện đại bằng Rabat.

Đây sẽ là hành trình dài bốn tiếng đồng hồ, khởi hành lúc 8:30 sáng và đến Marrakech lúc 12:25 trưa. Ở thành phố trời nhiều mây, nhưng khi bạn tiến về vùng ngoại ô, những màu sắc đặc trưng của đất nước này dần hiện ra: màu xanh của nền trời, màu vàng của cát, màu đỏ hạt dẻ của đá, điểm xuyết bởi màu xanh lục của những loại cây bụi.

Chuyến xe sẽ chạy trên Cao tốc Casablanca - Agadir, qua Settat để đến Marrakech. Suốt phần lớn thời gian, khung cảnh trải dài những vườn canh tác nông nghiệp trên đất cát vàng trơ trọi, và bạn sẽ nhận ra một khoảng xanh đặc trưng khi xe băng ngang Sông Oum Er-Rbia.

Càng đi sâu vào nội địa, khí hậu sẽ càng khô hơn; khi cảnh vật đặc trưng là những hàng cọ lưa thưa, bạn biết Marrakech đã rất gần rồi.

Xe đến bến Marrakech vào giữa trưa nắng chói chang. Bắt xe inDrive tại đây khá khó nên mình gọi taxi ngay phía ngoài bến. Khi ngọn tháp Thánh đường Koutoubia sừng sững hiện lên ở xa xa, ta biết Medina đã ở rất gần. Homestay của mình nằm trong Medina nên taxi thả mình xuống ở ngoài thành, trên Đại lộ Hoummane El Fetouaki gần Khu vườn Arset El Bilk.

Vậy là chuyến khám phá thành phố này chính thức bắt đầu! Lê chiếc vali trên Đường Hoàng tử Moulay Rachid lồi lõm bụi bặm và rồi Quảng trường Jemaa el-Fnaa mở ra ngay trước mắt, nơi vang vọng tiếng kèn thôi miên rắn phía xa, Marrakech đầy hỗn loạn đang chờ đón bạn.

Lang thang trong Medina

Sau một hồi lòng vòng khắp các ngõ hẻm theo chỉ dẫn của Google Maps và video của chủ homestay, cuối cùng mình cũng tìm được địa chỉ cần đến. Riad Córdoba nằm khuất trong một con ngõ, phải rẽ mấy lần và băng qua những cửa hàng ồn ào mới tới. Phòng mình nằm ở tầng cao nhất ngay dưới sân thượng, và việc tự khuân chiếc vali nặng lên những bậc thang quá khổ và xiên vẹo thì không lấy làm gì dễ dàng.

Có hai khái niệm cực kỳ quan trọng ở Marrakech đó là riad và sân thượng. Riad (nghĩa gốc là khu vườn) là kiểu nhà truyền thống có kiến trúc hướng vào trong, ít cửa mở ra phố, bên trong là sân vườn, tổng thể tạo nên một không gian yên tĩnh tách biệt với bên ngoài. Ngày nay người ta dùng chữ riad để đặt tên tùy tiện một căn homestay nào đó mà thôi. Khái niệm thứ hai là sân thượng: ở Marrakech bạn có thể tìm thấy nó ở mọi nhà nghỉ và nhà hàng, nơi ta có thể thư giãn và ngắm cảnh phố.

Và lời khuyên chân thành của mình là bạn nên đặt khách sạn ngoài Medina, còn Medina chỉ để đi bộ thăm thú thôi. Bạn khó có thể thư giãn trong một căn phòng nhỏ ở Medina, khi nhà vệ sinh nằm tách hẳn ra ngoài, cánh cửa gỗ thì cót két, còn thiết kế bên trong lại hết sức ngớ ngẩn.

Bữa trưa bản địa

Sau khi nằm nghỉ và sạc lại pin, mình bắt đầu buổi dạo bộ trong đô thị cổ này. Lướt qua con hẻm còn đang say ngủ để ra tuyến phố chính là Souk Laksour, cái nắng ban trưa chói chang cộng thêm bụi bặm từ Quảng trường Jemaa el-Fnaa đang thi công cải tạo khiến mình quyết định phải trú ẩn tại một quán ăn nào đó ngay tức thì.

Đây mới là lần đầu tiên mình thử đặc sản Maroc: mình gọi một phần couscous bò và một phần súp harira. Trong lúc chờ đợi (rất lâu!) thì khách sẽ dùng tạm bánh mì và olive ngâm muối. Trải nghiệm ẩm thực đầu tiên dẫn đến hệ quả là “không có lần sau nữa”. Những trái olive mặn đót không phù hợp với một trưa nắng bụi, món couscous thì các thành phần khá lạc nhịp nhau còn phần thịt thì ít, chỉ có món súp khá ổn để vớt vát lại.

Có lẽ chiếc view từ ban công quán Terrasse Bab Ftouh là lý do tại sao đồ ăn ở đây mắc như thế.

Lạc trong mê cung

Mình bắt đầu lang thang dọc một trong những tuyến phố chính của Medina, Fehl Chidmi. Cả Medina là một khu chợ trời khổng lồ, các ngõ hẻm lúc nào cũng nườm nượp người đi bộ, thỉnh thoảng xuất hiện những chiếc xe máy hổ báo của cư dân trong thành cố len lỏi qua dòng người và những ổ gà mấp mô.

Các tuyến phố chợ đều lợp mái che, để lọt xuống những tia nắng xiên đẹp đẽ. Nối tiếp nhau nào những cửa hàng bán đồ lưu niệm tinh xảo, hương liệu, xà phòng, dầu argan, gốm sứ, vải vóc và thảm. Bạn cũng dễ dàng bắt gặp những xe bán nước ép lựu tươi rói mà ngọt lự.

Những tuyến phố Souk này, cũng như Quảng trường Jemaa el-Fnaa và Thánh đường Ben Youssef, đã hình thành và tồn tại qua hàng ngàn năm. Nhìn từ bên ngoài chúng không quá nổi bật, nhưng khi bước vào bên trong, bạn sẽ thấy cả một kỳ quan đang ẩn giấu, với những trang trí mang phong cách Moor đặc trưng: vòm móng ngựa, vòm đa múi, gạch khảm zellij, cùng các chi tiết chạm khắc trên thạch cao hay gỗ tuyết tùng. Sự giao thoa giữa văn hóa Ả Rập Hồi giáo, Berber bản địa và Andalusi (Tây Ban Nha Hồi giáo) đã tạo nên nét đặc biệt cho Maroc mà bạn khó có thể nhầm lẫn.

Những con mèo Marrakech

Maroc, cũng như các nước Hồi giáo khác, có nhiều mèo hoang, và chúng thường được mọi người chăm sóc, nâng niu. Bạn có thể dễ dàng bắt gặp chúng ở mọi ngõ ngách, vô tư nằm sưởi nắng, đi dạo và nghỉ ngơi.

Tại công viên trước Thánh đường Koutoubia, mình bắt gặp cả một gia đình mèo. Một vài người bản địa cho chúng ăn nhưng nhân tiện vòi tiền từ du khách nào có ý định chụp hình chúng.

Khu vườn Bí mật

Khi đến Maroc và đặc biệt là Marrakech, bạn không thể bỏ qua việc thăm thú những khu vườn. Đây từng là nơi trú ẩn mát mẻ của giới thượng lưu và là trái tim xanh giữa vùng đất khô cằn - một thiên đường thu nhỏ với các loài thực vật được đưa về từ khắp nơi trên thế giới, được tưới tiêu đầy đủ nhờ hệ thống thủy lợi khettara. Khettara là mạng lưới kênh dẫn ngầm dưới đất, đưa nước từ Dãy Atlas xa xôi về các thánh đường, nhà tắm hammam và đài phun nước.

Nhưng trong Medina, khu vườn nổi bật nhất là Khu vườn Bí mật (Le Jardin Secret). Trước kia, cùng vị trí này từng có một cung điện của triều đại Saadi, nhưng cung điện đã bị phá hủy khi triều đại này suy tàn. Từ giữa thế kỷ XIX nơi đây trải qua nhiều lần đổi chủ, đến năm 1934 nó lại rơi vào cảnh hoang phế lần nữa sau khi người sở hữu qua đời - viên quan thị thần al-Hajj Muhammad Loukrissi. Mãi đến năm 2012, công cuộc phục dựng mới bắt đầu và hoàn thành tám năm sau đó.

Khuôn viên không quá rộng, nhưng vừa đủ để mang lại cảm giác như lọt vào một thế giới tách biệt với bên ngoài: một không gian xanh mát ngập tràn kỳ hoa dị thảo, những khe nước nhỏ dẫn nước trực tiếp từ Dãy Atlas cùng những kiến trúc đậm chất Maroc.

Toàn bộ khuôn viên gồm hai quần thể được thiết kế theo kiểu riad, mỗi riad này ôm trọn một khu vườn: Vườn Hồi giáo và Vườn Ngoại lai. Khu Vườn Ngoại lai nằm phía trước, quy tụ những giống cây du nhập từ khắp bốn phương; khu Vườn Hồi giáo mang bố cục truyền thống với hai lối đi giao nhau tại trung tâm chia nó thành bốn mảng xanh, ở chính giữa là một bể nước bằng đá cẩm thạch.

Không chỉ là nơi để hòa mình vào thiên nhiên, sống chậm và suy ngẫm, khu vườn còn là ẩn dụ về thiên đường theo kinh Qur’an, nơi trật tự được áp dụng để thuần hóa sự hoang dã của tự nhiên.

Jemaa el-Fnaa

Không một ai tới Marrakech mà lại bỏ qua quảng trường này, vì nó nằm ngay mặt tiền của Medina. Một nơi ồn ào, hỗn độn, đủ mọi thứ bán buôn trên trời dưới đất. Đậm đặc, đa sắc màu và không dành cho những người mới làm quen với du lịch.

Lúc mình đến Marrakech, Medina đang trong quá trình cải tạo, lát mới lại mặt đường nên một phần quảng trường bị thu hẹp và khá bụi bặm. Dù vậy không khí thì không hề giảm nhiệt, ở đây ta có những âm thanh từ tiếng trống lục lạc, kèn thôi miên rắn, những âm điệu dân gian sống động nhưng không đồng nhịp.

Bạn phải luôn đi thẳng và tránh bị cuốn vào những lời chèo kéo từ các quán ăn trăm cái như một ở quảng trường, cũng như tránh bị dụ mất tiền trước các màn thôi miên rắn hay vẽ Henna.

Mình tìm một quán cà phê tầng thượng có thể nhìn xuống quảng trường, mua vội một lon nước ngọt rồi len vào một chỗ đứng nhỏ khi đã ken kín người để có thể kịp quan sát hoàng hôn.

Khi ánh chiều vừa tắt, những quán ăn đồng loạt sáng đèn tạo nên một khung cảnh rực rỡ khi nhìn từ trên cao.

Nhưng thực ra thì các món ăn ở đây cũng không quá đặc sắc: kebab, xiên nướng, tagine, nước ép trái cây. Có lẽ thú vị nhất là thử ăn món ốc babbouche, dù nó khá mặn và hương vị tương đối đơn điệu nếu so với ở Việt Nam.

Mấy tay chủ quán thì không phân biệt được ai đã ăn uống no nê hay chưa, nên bạn sẽ lại phải vượt qua hàng loạt chướng ngại chèo kéo để rời khỏi Jemaa el-Fnaa. Là người châu Á, họ sẽ luôn gọi bạn là ‘China’, và đó không phải là một trải nghiệm dễ chịu lắm.

Cung điện Bahia

Ngày cuối ở Marrakech là một ngày khá chill, dù chuyến đi Ouarzazate khiến mình bị cảm nên cũng bớt thư thái vài phần. Lần này dậy sớm và không gặp cảnh nhộn nhịp ở quảng trường nữa, ta có dịp thấy bọn mèo tràn quân ra khắp nơi.

Nếu bạn đi ra rìa Medina, như Đường Bahia Bab Mellah, mọi thứ sẽ trở nên yên bình trật tự hơn. Các quán ăn đã mở từ sớm, và người dân Maroc ngồi bên chén trà hay cà phê ấm quan sát người xe qua lại.

Việc đi sớm cũng không giúp ích gì mấy, vì Cung điện Bahia hay El Badi gần đó đều chỉ mở từ 9 giờ sáng. Theo ảnh trên mạng thì Cung điện El Badi có nhiều góc đẹp hơn, nhưng lúc mình tới, nơi này vẫn còn ngổn ngang trong quá trình tu bổ, nên mình quyết định ghé Bahia. Dù còn sớm nhưng khách theo đoàn du lịch đã xếp hàng khá đông, nếu bạn xí được vị trí đầu hàng, bạn sẽ có những khung ảnh đẹp mà không bị dính người.

Khi bước qua cổng, bạn sẽ đi dọc một hành lang dài nhiều cây xanh trước khi đặt chân vào mê cung các gian phòng. Những mảng tường, hoa văn chạm khắc, trần nhà đều mang đậm dấu ấn kiến trúc Maroc. Thứ khiến ta mê mẩn nhất chính là những trần gỗ tinh xảo treo đèn chùm tráng lệ.

Phần ấn tượng nhất của cung điện là Sân lớn, tuy nhiên khi mình đến, một khoảng sân vẫn đang được tu sửa. Phía bắc Sân lớn là Riad lớn bao trọn vườn chính của cung điện, đây cũng là khu vực được xây dựng sớm nhất.

Koutoubia

Dù rời khỏi hay trở lại Medina, lang thang quảng trường hay ăn tại nhà hàng sân thượng, tháp Thánh đường Koutoubia vẫn đứng sừng sững thu hút ánh nhìn của bạn, che khuất ánh hoàng hôn cuối ngày từ mặt trời đỏ cam tròn vo.

Chiều cuối ở thành phố, mình lang thang dọc Công viên Lalla Hasna cạnh Koutoubia, mua một ly nước cam và ngồi trên ghế đá ở một góc khuất của công viên. Công viên yên tĩnh hơn hẳn so với bên trong Medina, có điều mặt trời lặn khá chậm, nên mãi tầm 5 giờ chiều nắng mới dịu bớt.

Mình tản bộ về quảng trường phía trước thánh đường, ngắm mặt trời hạ dần. Những bức tường đỏ gạch lúc này trở nên rực rỡ nhất. Du khách bắt đầu đổ về kín quảng trường khiến không khí trở nên náo nhiệt.

Dù chiều tà hay rạng đông, ngọn tháp vẫn luôn khiến mình không thể rời mắt. Một chứng nhân lịch sử có tuổi đời hàng ngàn năm, vẫn đứng vững sau những trận động đất đã từng xảy ra ở Maroc và vùng lân cận.

Mình sửa soạn lên đường khi Marrakech vẫn còn bao trùm bởi màn đêm, khi mọi người vẫn còn ngủ say sau cả một đêm chìm trong những âm thanh rộn rã. Chiếc khóa cửa ồn ào, cầu thang với những bậc cao hệt leo núi, và mình len lỏi giữa mê cung leo lét ánh đèn trong đêm - nơi vài người vô gia cư vẫn ngủ ngoài trời - để ra đường lớn gần Koutoubia bắt xe. Phía ngoài đó là một đô thị hiện đại và ngăn nắp hơn, đầy đối lập với Medina đã ở phía sau mình.